حركت عازم بود ، يعنى سه شنبه بيستم ذى حجّهء سال 1329 ق ، به ديار باقى شتافت . خصوصيات اخلاقى آخوند بسا اوقات خصلت‌هاى اخلاقى و ويژگىهاى فردى و انسانى شخصيت‌هاى علمى و سياسى ، از نگاه‌ها مغفول مىماند و كمتر بدان توجه مىشود . مىتوان گفت آخوند خراسانى يكى از اين شخصيت‌هاست . جايگاه علمى آخوند و نقش سياسى و اجتماعى وى ، ابعاد اخلاقى او را در سايه قرار داده است . شاگردان ، بستگان و شرح‌حال‌نويسان در لابه‌لاى گزارش‌هاى خود به نكات پسنديده و پر ارجى در زندگى اخلاقى آخوند اشاره كرده‌اند كه مىتوان آنها را چنين فهرست كرد : 1 . زهد و وارستگى از دنيا . 2 . مردم‌دارى و تلاش براى رفع گرفتارى مردم . 3 . تحمّل و مدارا در برابر مخالفان . 4 . سخاوت . 5 . تواضع و فروتنى . براى هر يك از اين خصلت‌ها نمونه‌هايى گزارش شده كه از ذكر آن صرف‌نظر مىشود و به منابع مربوط ارجاع مىشود . « 1 » دوم . آشنايى اجمالى با « شناخت‌نامهء آخوند خراسانى » چنان‌كه پيش از اين اشاره شد ، آخوند خراسانى چهره‌اى با ابعاد گوناگون علمى ، اجتماعى ، فرهنگى و اخلاقى است . و همين سبب شده بيش از ديگران مورد توجّه پژوهش‌گران شيعى و غير شيعى ، ايرانى و غير ايرانى قرار گيرد . چنان‌كه ملاحظه خواهيد كرد ، « 2 » نزديك به دويست نوشته ، اعم از كتاب ، پايان‌نامه و

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك : برگى از تاريخ معاصر ، حيات الاسلام فى أحوال آية الملك العلام ، ص 16 - 22 ؛ نشريهء دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى مشهد ، ش 35 و 36 ، ص 25 - 38 ؛ گروهى از دانش‌مندان ، ص 338 - 340 . ( 2 ) . در مأخذشناسى آخوند خراسانى 167 اثر معرّفى شده ( همين جلد ، ص 25 ) و در بخش انگليسى نيز 18 مقاله ( جلد سوم ) درج و گزارش شده است .